लघुसिद्धान्तकौमुदी (अजन्‍तनपुंसकलिङ्ग- प्रकरणम्)

                           अथ अजन्‍तनपुंसकलिङ्गाः


२३५ अतोऽम्

अतोऽङ्गात् क्‍लीबात्‍स्‍वमोरम् । अमि पूर्वः । ज्ञानम् । एङ्ह्रस्‍वादिति हल्‍लोपः । हे ज्ञान।।

२३६ नपुंसकाच्‍च

क्‍लीबादौङः शी स्‍यात् । भसंज्ञायाम् ।।

२३७ यस्‍येति च

कडारे तद्धिते च परे भस्‍येवर्णावर्णयोर्लोपः । इत्‍यल्‍लोपे प्राप्‍ते 

(औङः श्‍यां प्रतिषेधो वाच्‍यः) । ज्ञाने ।।

२३८ जश्‍शसोः शिः

क्‍लीबादनयोः शिः स्‍यात् ।।

२३९ शि सर्वनामस्‍थानम्

शि इत्‍येतदुक्तसंज्ञं स्‍यात् ।।

२४० नपुंसकस्‍य झलचः

झलन्‍तस्‍याजन्‍तस्‍य च क्‍लीबस्‍य नुम् स्‍यात् सर्वनामस्‍थाने ।।

२४१ मिदचोऽन्‍त्‍यात्‍परः

अचां मध्‍ये योऽन्‍त्‍यस्‍तस्‍मात्‍परस्‍तस्‍यैवान्‍तावयवो मित्‍स्‍यात् । उपधादीर्घः । ज्ञानानि । पुनस्‍तद्वत् । शेषं पुंवत् ।। एवं धन वन फलादयः ।।

२४२ अद्ड्डतरादिभ्‍यः पञ्चभ्‍यः

एभ्‍यः क्‍लीबेभ्‍यः स्‍वमोः अद्डादेशः स्‍यात् ।।

२४३ टेः

डिति भस्‍य टेर्लोपः । कतरत्कतरद् । कतरे । कतराणि । हे कतरत् । शेषं पुंवत् ।। एवं कतमत् । इतरत् । अन्‍यत् । अन्‍यतरत् । अन्‍यतमस्‍य त्‍वन्‍यतममित्‍येव । (एकतरात्‍प्रतिषेधो वक्तव्‍यः)। एकतरम् ।।

२४४ ह्रस्‍वो नपुंसके प्रातिपदिकस्‍य

अजन्‍तस्‍येत्‍येव । श्रीपं ज्ञानवत् ।।

२४५ स्‍वमोर्नपुंसकात्

लुक् स्‍यात् । वारि ।।

२४६ इकोऽचि विभक्तौ

इगन्‍तस्‍य क्‍लीबस्‍य नुमचि विभक्तौ । वारिणी । वारीणि । न लुमतेत्‍यस्‍यानित्‍यत्‍वात्‍पक्षे संबुद्धिनिमित्तो गुणः । हे वारेहे वारि । घेर्ङितीति गुणे प्राप्‍ते (वृद्ध्‍यौत्त्वतृज्‍वद्भावगुणेभ्‍यो नुम् पूर्वविप्रतिषेधेन) । वारिणे । वारिणः । वारिणोः । नुमचिरेति नुट् । वारीणाम् । वारिणि । हलादौ हरिवत् ।।

२४७ अस्‍थिदधिसक्‍थ्‍यक्ष्णामनङुदात्तः

एषामनङ् स्‍याट्टादावचि ।।

२४८ अल्‍लोपोऽनः

अङ्गावयवोऽसर्वनामस्‍थानयजादिस्‍वादिपरो योऽन् तस्‍याकारस्‍य लोपः । दध्‍ना । दध्‍ने । दध्‍नः । दध्‍नः । दध्‍नोः । दध्‍नोः ।।

२४९ विभाषा ङिश्‍योः

अङ्गावयवोऽसर्वनामस्‍थानयजादिस्‍वादिपरो योऽन् तस्‍याकारस्‍य लोपो वा स्‍यात् ङिश्‍योः परयोः । दध्‍निदधनि । शेषं वारिवत् ।। एवमस्‍थिसक्‍थ्‍यक्षि ।। सुधि । सुधिनी । सुधीनि । हे सुधेहे सुधि ।।

२५० तृतीयादिषु भाषितपुंस्‍कं पुंवद्गालवस्‍य

प्रवृत्तिनिमित्तैक्‍ये भाषितपुंस्‍कमिगन्‍तं क्‍लीबं पुंवद्वा टादावचि । सुधियासुधिनेत्‍यादि ।। मधु । मधुनी । मधूनि । हे मधोहे मधु ।। सुलु । सुलुनी । सुलूनि । सुलुनेत्‍यादि ।। धातृ । धातृणी । धातॄणि । हे धातःहे धातृ । धातॄणाम् ।। एवं ज्ञात्रादयः ।।

२५१ एच इग्‍घ्रस्‍वादेशे

आदिश्‍यमानेषु ह्रस्‍वेषु एच इगेव स्‍यात् । प्रद्यु । प्रद्युनी । प्रद्यूनि । प्रद्युनेत्‍यादि ।। प्ररि । प्ररिणी । प्ररीणि । प्ररिणा । एकदेशविकृतमनन्‍यवत् । प्रराभ्‍याम् । प्ररीणाम् ।। सुनु । सुनुनी । सुनूनि । सुनुनेत्‍यादि ।।

इत्‍यजन्‍तनपुंसकलिङ्गाः ।

Share:

कोई टिप्पणी नहीं:

एक टिप्पणी भेजें

लोकप्रिय पोस्ट

ब्लॉग की सामग्री यहाँ खोजें।

लेखानुक्रमणी

जगदानन्द झा. Blogger द्वारा संचालित.

मास्तु प्रतिलिपिः

इस ब्लॉग के बारे में

संस्कृतभाषी ब्लॉग में मुख्यतः मेरा
वैचारिक लेख, कर्मकाण्ड,ज्योतिष, आयुर्वेद, विधि, विद्वानों की जीवनी, 15 हजार संस्कृत पुस्तकों, 4 हजार पाण्डुलिपियों के नाम, उ.प्र. के संस्कृत विद्यालयों, महाविद्यालयों आदि के नाम व पता, संस्कृत गीत
आदि विषयों पर सामग्री उपलब्ध हैं। आप लेवल में जाकर इच्छित विषय का चयन करें। ब्लॉग की सामग्री खोजने के लिए खोज सुविधा का उपयोग करें

संस्कृतसर्जना वर्ष 1 अंक 2

संस्कृतसर्जना वर्ष 1 अंक 3

Sanskritsarjana वर्ष 2 अंक-1

संस्कृतसर्जना वर्ष 1 अंक 1

समर्थक एवं मित्र

सर्वाधिकार सुरक्षित

विषय श्रेणियाँ

ब्लॉग आर्काइव

Recent Posts

लेखाभिज्ञानम्

अंक (1) अभिनवगुप्त (1) अलंकार (3) आचार्य (1) आधुनिक संस्कृत (1) आधुनिक संस्कृत गीत (1) आधुनिक संस्कृत साहित्य (3) आम्बेडकर (1) उत्तर प्रदेश संस्कृत संस्थान (1) उत्तराखंड (1) ऋग्वेद (1) ऋतु (1) ऋषिका (1) कणाद (1) करक चतुर्थी (1) करण (2) करवा चौथ (1) कर्मकाण्ड (33) कामशास्त्र (1) कारक (1) काल (3) काव्य (4) काव्यशास्त्र (12) काव्यशास्त्रकार (1) कुमाऊँ (1) कूर (1) कूर्मांचल (1) कृदन्त (3) कोजगरा (1) कोश (2) गंगा (1) गया (1) गाय (1) गीतकार (1) गीति काव्य (1) गुरु (1) गृह कीट (1) गोविन्दराज (1) ग्रह (1) चरण (1) छन्द (4) छात्रवृत्ति (1) जगत् (1) जगदानन्द झा (3) जगन्नाथ (1) जीवनी (3) ज्योतिष (13) तकनीकि शिक्षा (1) तद्धित (10) तिङन्त (11) तिथि (2) तीर्थ (3) दर्शन (11) धन्वन्तरि (1) धर्म (1) धर्मशास्त्र (12) नक्षत्र (3) नाटक (2) नाट्यशास्त्र (2) नायिका (2) नीति (2) पक्ष (1) पतञ्जलि (3) पत्रकारिता (4) पत्रिका (6) पराङ्कुशाचार्य (2) पाण्डुलिपि (2) पालि (3) पुरस्कार (13) पुराण (2) पुरुषार्थोपदेश (1) पुस्तक (2) पुस्तक संदर्शिका (1) पुस्तक सूची (14) पुस्तकालय (5) पूजा (1) प्रत्यभिज्ञा शास्त्र (1) प्रशस्तपाद (1) प्रहसन (1) प्रौद्योगिकी (1) बिल्हण (1) बौद्ध (6) बौद्ध दर्शन (2) ब्रह्मसूत्र (1) भरत (1) भर्तृहरि (2) भामह (1) भाषा (1) भाष्य (1) भोज प्रबन्ध (1) मगध (3) मनु (1) मनोरोग (1) महाविद्यालय (1) महोत्सव (2) मुहूर्त (2) योग (6) योग दिवस (2) रचनाकार (3) रस (1) राजभाषा (1) रामसेतु (1) रामानुजाचार्य (4) रामायण (1) राशि (1) रोजगार (2) रोमशा (1) लघुसिद्धान्तकौमुदी (45) लिपि (1) वर्गीकरण (1) वल्लभ (1) वाल्मीकि (1) विद्यालय (1) विधि (1) विश्वनाथ (1) विश्वविद्यालय (1) वृष्टि (1) वेद (2) वैचारिक निबन्ध (22) वैशेषिक (1) व्याकरण (15) व्यास (2) व्रत (2) व्रत कथा (1) शंकाराचार्य (2) शतक (1) शरद् (1) शैव दर्शन (2) संख्या (1) संचार (1) संस्कार (19) संस्कृत (16) संस्कृत आयोग (1) संस्कृत गीतम्‌ (9) संस्कृत पत्रकारिता (2) संस्कृत प्रचार (1) संस्कृत लेखक (1) संस्कृत वाचन (1) संस्कृत विद्यालय (3) संस्कृत शिक्षा (4) संस्कृतसर्जना (5) सन्धि (3) समास (6) सम्मान (1) सामुद्रिक शास्त्र (1) साहित्य (1) साहित्यदर्पण (1) सुबन्त (7) सुभाषित (3) सूक्त (3) सूक्ति (1) सूचना (1) सोलर सिस्टम (1) सोशल मीडिया (2) स्तुति (2) स्तोत्र (11) स्त्रीप्रत्यय (1) स्मृति (11) स्वामि रङ्गरामानुजाचार्य (2) हास्य (1) हास्य काव्य (1) हुलासगंज (2) Devnagari script (2) Dharma (1) epic (1) jagdanand jha (1) JRF in Sanskrit (Code- 25) (3) Kahani (1) Library (1) magazine (1) Mahabharata (1) Manuscriptology (2) Pustak Sangdarshika (1) Sanskrit (2) Sanskrit language (1) sanskrit saptaha (1) sanskritsarjana (3) sex (1) Student Contest (1) UGC NET/ JRF (4)