लघुसिद्धान्तकौमुदी (तद्धिते प्रागिवीयाः)

अथ प्रागिवीयाः
१२२१ अतिशायने तमबिष्‍ठनौ
अतिशयविशिष्‍टार्थवृत्तेः स्‍वार्थ एतौ स्‍तः । अयमेषामतिशयेनाढ्यः  आढ्यतमः । लघुतमःलघिष्‍ठः ।।
१२२२ तिङश्‍च
तिङन्‍तादतिशये द्योत्‍ये तमप् स्‍यात् ।।
१२२३ तरप्‍तमपौ घः
एतौ घसंज्ञौ स्‍तः ।।
१२२४ किमेत्तिङव्‍ययघादाम्‍वद्रव्‍यप्रकर्षे
किम एदन्‍तात्तिङोऽव्‍ययाच्‍च यो घस्‍तदन्‍तादामुः स्‍यान्न तु द्रव्‍यप्रकर्षे । किन्‍तमाम् । प्राह्‍णेतमाम् । पचतिमाम् । उच्‍चैस्‍तमाम् । द्रव्‍यप्रकर्षे तु उच्‍चैस्‍तमस्‍तरुः ।।
१२२५ द्विवचनविभज्‍योपपदे तरबीयसुनौ
द्वयोरेकस्‍यातिशये विभक्तव्‍ये चोपपदे सुप्‍तिङन्‍तादेतौ स्‍तः । पूर्वयोरपवादः । अयमनयोरतिशयेन लघुः लघुतरो लघीयान् । उदीच्‍याः प्राच्‍येभ्‍यः पटुतराः पटीयांसः ।।
१२२६ प्रशस्‍यस्‍य श्रः
अस्‍य श्रादेशः स्‍यादजाद्योः परतः ।।
१२२७ प्रकृत्‍यैकाच्
इष्‍ठादिष्‍वेकाच् प्रकृत्‍या स्‍यात् । श्रेष्‍ठःश्रेयान् ।।
१२२८ ज्‍य च
प्रशस्‍यस्‍य ज्‍यादेशः स्‍यादिष्‍ठेयसोः । ज्‍येष्‍ठः ।।
१२२९ ज्‍यादादीयसः
आदेः परस्‍य । ज्‍यायान् ।।
१२३० बहोर्लोपो भू च बहोः
बहोः परयोरिमेयसोर्लोपः स्‍याद्बहोश्‍च भूरादेशः । भूमा । भूयान् ।।
१२३१ इष्‍ठस्‍य यिट् च
बहोः परस्‍य इष्‍ठस्‍य लोपः स्‍याद् यिडागमश्‍च । भूयिष्‍ठः ।।
१२३२ विन्‍मतोर्लुक्
विनो मतुपश्‍च लुक् स्‍यादिष्‍ठेयसोः । अतिशयेन स्रग्‍वी स्रजिष्‍ठः । स्रजीयान् । अतिशयेन त्‍वग्‍वान् त्‍वचिष्‍ठः । त्‍वचीयान् ।।
१२३३ ईषदसमाप्‍तौ कल्‍पब्‍देश्‍यदेशीयरः
ईषदूनो विद्वान् विद्वत्‍कल्‍पः । विद्वद्देश्‍यः । विद्वद्देशीयः । पचतिकल्‍पम् ।।
१२३४ विभाषा सुपो बहुच् पुरस्‍तात्तु
ईषदसमाप्‍तिविशिष्‍टेऽर्थे सुबन्‍ताद्बहुज्‍वा स्‍यात्‍स च प्रागेव न तु परतः । ईषदूनः पटुर्बहुपटुः । पटुकल्‍पः । सुपः किम् ? जयति कल्‍पम् ।।
१२३५ प्रगिवात्‍कः
इवे प्रतिकृतावित्‍यतः प्राक्‍काधिकारः ।।
१२३६ अव्‍ययसर्वनाम्‍नामकच् प्राक् टेः
कापवादः । तिङश्‍चेत्‍यनुवर्तते ।।
१२३७ अज्ञाते
कस्‍यायमश्वोऽश्वकः। उच्‍चकैः। नीचकैः। सर्वके । 
(ओकारसकारभकारादौ सुपि सर्वनाम्‍नष्‍टेः प्रागकच्अन्‍यत्र सुबन्‍तस्‍य)। युष्‍मकाभिः । युवकयोः । त्‍वयका ।।
१२३८ कुत्‍सिते
कुत्‍सितोऽश्वोऽश्वकः ।।
१२३९ किंयत्तदो निर्धारणे द्वयोरेकस्‍य डतरच्
अनयोः कतरो वैष्‍णवः । यतरः । ततरः ।।
१२४० वा बहूनां जातिपरिप्रश्‍ने डतमच्
जातिपरिप्रश्‍न इति प्रत्‍याख्‍यातमाकरे । बहूनां मध्‍ये एकस्‍य निर्धारणे डतमज्‍वा स्‍यात् । कतमो भवतां कठः । यतमः । ततमः । वाग्रहणमकजर्थम् । यकः । सकः ।।

इति प्रागिवीयाः ।। १५ ।।
Share:

कोई टिप्पणी नहीं:

एक टिप्पणी भेजें

लोकप्रिय पोस्ट

ब्लॉग की सामग्री यहाँ खोजें।

लेखानुक्रमणी

जगदानन्द झा. Blogger द्वारा संचालित.

मास्तु प्रतिलिपिः

इस ब्लॉग के बारे में

संस्कृतभाषी ब्लॉग में मुख्यतः मेरा
वैचारिक लेख, कर्मकाण्ड,ज्योतिष, आयुर्वेद, विधि, विद्वानों की जीवनी, 15 हजार संस्कृत पुस्तकों, 4 हजार पाण्डुलिपियों के नाम, उ.प्र. के संस्कृत विद्यालयों, महाविद्यालयों आदि के नाम व पता, संस्कृत गीत
आदि विषयों पर सामग्री उपलब्ध हैं। आप लेवल में जाकर इच्छित विषय का चयन करें। ब्लॉग की सामग्री खोजने के लिए खोज सुविधा का उपयोग करें

संस्कृतसर्जना वर्ष 1 अंक 2

संस्कृतसर्जना वर्ष 1 अंक 3

Sanskritsarjana वर्ष 2 अंक-1

संस्कृतसर्जना वर्ष 1 अंक 1

समर्थक एवं मित्र

सर्वाधिकार सुरक्षित

विषय श्रेणियाँ

ब्लॉग आर्काइव

Recent Posts

लेखाभिज्ञानम्

अंक (1) अभिनवगुप्त (1) अलंकार (3) आचार्य (1) आधुनिक संस्कृत (1) आधुनिक संस्कृत गीत (1) आधुनिक संस्कृत साहित्य (3) आम्बेडकर (1) उत्तर प्रदेश संस्कृत संस्थान (1) उत्तराखंड (1) ऋग्वेद (1) ऋतु (1) ऋषिका (1) कणाद (1) करक चतुर्थी (1) करण (2) करवा चौथ (1) कर्मकाण्ड (33) कामशास्त्र (1) कारक (1) काल (3) काव्य (4) काव्यशास्त्र (8) काव्यशास्त्रकार (1) कुमाऊँ (1) कूर (1) कूर्मांचल (1) कृदन्त (3) कोजगरा (1) कोश (2) गंगा (1) गया (1) गाय (1) गीतकार (1) गीति काव्य (1) गुरु (1) गृह कीट (1) गोविन्दराज (1) ग्रह (1) चरण (1) छन्द (4) छात्रवृत्ति (1) जगत् (1) जगदानन्द झा (3) जगन्नाथ (1) जीवनी (3) ज्योतिष (13) तद्धित (10) तिङन्त (11) तिथि (2) तीर्थ (3) दर्शन (8) धन्वन्तरि (1) धर्म (1) धर्मशास्त्र (12) नक्षत्र (3) नाटक (2) नाट्यशास्त्र (2) नायिका (2) नीति (2) पक्ष (1) पतञ्जलि (3) पत्रकारिता (4) पत्रिका (6) पराङ्कुशाचार्य (2) पाण्डुलिपि (2) पालि (3) पुरस्कार (13) पुराण (2) पुरुषार्थोपदेश (1) पुस्तक (2) पुस्तक संदर्शिका (1) पुस्तक सूची (14) पुस्तकालय (5) पूजा (1) प्रत्यभिज्ञा शास्त्र (1) प्रशस्तपाद (1) प्रहसन (1) प्रौद्योगिकी (1) बिल्हण (1) बौद्ध (6) बौद्ध दर्शन (2) ब्रह्मसूत्र (1) भरत (1) भर्तृहरि (2) भामह (1) भाषा (1) भाष्य (1) भोज प्रबन्ध (1) मगध (3) मनु (1) मनोरोग (1) महाविद्यालय (1) महोत्सव (2) मुहूर्त (2) योग (6) योग दिवस (2) रचनाकार (3) रस (1) राजभाषा (1) रामसेतु (1) रामानुजाचार्य (4) रामायण (1) राशि (1) रोजगार (2) रोमशा (1) लघुसिद्धान्तकौमुदी (45) लिपि (1) वर्गीकरण (1) वल्लभ (1) वाल्मीकि (1) विद्यालय (1) विधि (1) विश्वनाथ (1) विश्वविद्यालय (1) वृष्टि (1) वेद (2) वैचारिक निबन्ध (22) वैशेषिक (1) व्याकरण (15) व्यास (2) व्रत (2) व्रत कथा (1) शंकाराचार्य (2) शतक (1) शरद् (1) शैव दर्शन (2) संख्या (1) संचार (1) संस्कार (19) संस्कृत (16) संस्कृत आयोग (1) संस्कृत गीतम्‌ (9) संस्कृत पत्रकारिता (2) संस्कृत प्रचार (1) संस्कृत लेखक (1) संस्कृत वाचन (1) संस्कृत विद्यालय (2) संस्कृत शिक्षा (4) संस्कृतसर्जना (5) सन्धि (3) समास (6) सम्मान (1) सामुद्रिक शास्त्र (1) साहित्य (1) साहित्यदर्पण (1) सुबन्त (7) सुभाषित (3) सूक्त (3) सूक्ति (1) सूचना (1) सोलर सिस्टम (1) सोशल मीडिया (2) स्तुति (2) स्तोत्र (11) स्त्रीप्रत्यय (1) स्मृति (11) स्वामि रङ्गरामानुजाचार्य (2) हास्य (1) हास्य काव्य (1) हुलासगंज (2) Devnagari script (2) Dharma (1) epic (1) jagdanand jha (1) JRF in Sanskrit (Code- 25) (3) Kahani (1) Library (1) magazine (1) Mahabharata (1) Manuscriptology (2) Pustak Sangdarshika (1) Sanskrit (2) Sanskrit language (1) sanskrit saptaha (1) sanskritsarjana (3) sex (1) Student Contest (1) UGC NET/ JRF (4)